37 — Saffat Suresi

Rahman ve Rahîm olan Allah’ın adıyla

1. 1

   Sıra sıra saflar halinde dizilmiş (melek)leri düşün!

   Bkz. 37/165

2. 2

   (Bulutları) sürükleyip götürenleri düşün!

3. 3

   Uyarmak için peş peşe gelen (ayet)leri de düşün!

4. 4

   Tartışmasız sizin ilahınız gerçekten tektir.

5. 5

   O, göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbidir, (Güneş’in) bütün doğuş yerlerinin de Rabbidir.

6. 6

   Muhakkak ki biz, dünya semasını (yeryüzüne en yakın göğü) yıldızlarla süsleyip donattık.

7. 7

   Onları her (isyankâr) şeytanın tasallutundan koruduk.

8. 8

   Onlar, Mele-i Ala’yı (yüce konseyi/ileri gelen melekler topluluğunu) dinleyemezler. (Dinlemeye kalksalar) her taraftan taşlanarak uzaklaştırılırlar.

9. 9

   Kovulmuş olarak, onlar için kesintisiz azap vardır.

   Bkz. 15/16-17 ve dipnotu, 67/5

10. 10

    Eğer (meleklerin konuşmalarından) bir söz kapan olursa, onu da delip geçen bir alev izler (ve yok eder).

    Kur’an’ın çeşitli ayetlerinde, cinlerin göğe yönelerek meleklerin konuşmalarını dinlemeye teşebbüs ettikleri, ancak bu girişimlerinin engellendiği bildirilmektedir. Bu anlatımlar hem gayb bilgisinin mahiyeti hem de bu bilgiye kimlerin

    ve hangi şartlarda ulaşabileceği hususunda önemli ipuçları içermektedir. İlgili ayetlerde (6–10), Allah’ın dünya semasını yıldızlarla süslediği ve bu yıldızların aynı zamanda şeytanlara karşı birer korunma unsuru kılındığı ifade edilmektedir. Ayetlerin tasvirine göre, meleklerin konuşmalarını gizlice dinlemeye çalışan şeytanlaşmış cinler gökten kovulmakta ve üzerlerine yakıcı alevler gönderilmektedir.

    Bu anlatım, kozmik bir olayın tasviri olarak yorumlanabileceği gibi sembolik bir dil olarak da okunabilir. Ancak bağlamın işaret ettiği asıl vurgu, gayb bilgisine erişimin mutlak sûrette Allah’ın iznine bağlı olduğudur. Bu noktada Cin sûresinin 8 ve 9. ayetleri özel bir önem taşımaktadır. Söz konusu ayetlerde cinlerin kendi ifadeleriyle şu durum aktarılmaktadır: “Biz göğe yokladık; fakat onu güçlü bekçiler ve yakıcı alevlerle dolu bulduk. Oysa biz, ondan haber almak için belirli yerlerde otururduk. Şimdi ise kim kulak hırsızlığı yapmaya kalkarsa, onu gözetleyen bir alevle karşılaşmaktadır.”

    Bu beyan, cinlerin geçmişte göğün bazı katmanlarına ulaşabildiklerini, ancak artık bu tür girişimlerinin kesin biçimde engellendiğini göstermektedir. Kur’an’ın bu ayetlerle verdiği temel mesaj, gayb bilgisinin yalnızca Allah’a ait olduğu ve bu bilgiye izinsiz erişimin mümkün olmadığıdır.

    Bu vurgu, yalnızca metafizik varlıklara değil, aynı zamanda insanlara yönelik bir uyarı niteliği de taşımaktadır. Cinlerin dahi erişemediği gayb bilgisine insanların medyumluk, falcılık, kehanet veya benzeri yollarla ulaşabilecekleri yönündeki iddialar Kur’an perspektifinde temelsizdir. Nitekim Kur’an, bu tür gaybı ifşa etme iddialarını açık biçimde reddeder. Böylece insanlara, sahih bilgi ile spekülatif ve doğrulanamaz bilgi arasında ayrım yapma sorumluluğu yüklenmiş olur. Gerçek bilgi, ancak Allah’ın izin verdiği ölçüde bilinebilir; bu bilgiye ulaşma yolu ise vahiy ve aklın denetiminden geçen güvenilir kaynaklardır.

    Kur’an’ın indiği dönemde de gaybı bildiğini iddia eden çeşitli figürler bulunmaktaydı: kâhinler, büyücüler ve benzeri kişiler. Bu ayetler, söz konusu sahte otoritelerin teşhir edilmesine hizmet etmiş ve toplumu aldatıcı iddialardan sakındırmayı amaçlamıştır. Zira eğer cinler dahi gayba muttali olamıyorsa, bu alanda iddiada bulunan insanların doğruyu söylemedikleri açıktır. Bu yönüyle Kur’an, yalnızca teolojik değil, aynı zamanda epistemolojik bir ilke ortaya koymaktadır: Bilgi, Allah’ın izniyle ve aklın rehberliğinde aranmalıdır. Doğrulanabilirlikten yoksun, gizemli ve spekülatif yollarla elde edildiği ileri sürülen bilgiler ne bireye sahih bir fayda sağlar ne de hakikati temsil eder.

11. 11

    Şimdi sen onlara sor bakalım: “Yaradılışça onlar mı daha güçlüdür yoksa yarattığımız (gökler ve oralardaki melekler mi)?” Şüphesiz biz onları (Adem’den, Adem’i de) yapışkan bir çamurdan yarattık.

12. 12

    Hayır, sen hayranlık ve şaşkınlık duyarken onlar (yalnızca) alay ederler.

13. 13

    Kendilerine öğüt verildiği zaman öğüt almazlar.

14. 14

    Bir ilahi mesajla muhatap olduklarında, onu alaya alırlar,

15. 15

    “Bu, büyü(leyici söz)den başka bir şey değildir” derler.

16. 16

    “Gerçekten biz, ölüp bir toprak ve kemik yığını hâline geldikten sonra mı tekrar diriltileceğiz?

17. 17

    Önceden gelip geçmiş atalarımız da mı (diriltilecek)?” derler.

18. 18

    De ki: “Evet, hem de aşağılanmış kimseler olarak (diriltileceksiniz).”

19. 19

    O (diriliş anı) sadece şiddetli bir sesten (ikinci Sur’a üfürülüşten) ibarettir. Bir de bakarsın ki onlar (diriltilmiş, şaşkın bir şekilde etrafa) bakınıp duruyorlar.

20. 20

    (Ve o zaman:) “Eyvah bizlere! İşte bu hesap günüdür!” derler.

21. 21

    (Onlara:) “Bu, sizin yalanlamakta olduğunuz (iyiyi kötüden, haklıyı haksızdan, mazlumu zalimden, mü’mini kâfirden) ayırma günüdür.”

22. 22

    (Allah, meleklere şöyle buyurur:) “Zalimleri, onların aynı yoldaki ar kadaşlarını ve tapmış olduklarını toplayın!”

23. 23

    Allah’tan başka kulluk ettiklerine ve hepsine cehennemin nerede olduğunu gösterin!

24. 24

    Ve onları (orada) tutun! Çünkü onlara sorulacak:

    Bkz.2/167, 16/27, 28/62, 34/22

25. 25

    (Onlara orada) “Size ne oldu ki (şimdi) birbirinize yardım edemiyorsunuz?” denecek.

26. 26

    Doğrusu onlar o gün kayıtsız şartsız teslim olmuşlar (boyun eğmişlerdir).

27. 27

    (Onlar da) birbirlerine dönüp sitem etmeye kalkışacaklar.

28. 28

    (Kötülükte kendilerine uyanlar, uydukları kimselere:) “Siz bize hep haktan yana görünerek yaklaşırdınız.” diyecekler.

29. 29

    (Diğerleri de onlara) şöyle diyecek: “Hayır, siz zaten hiçbir zaman mü’min olmadınız ki.”

30. 30

    (Ayrıca) “Bizim sizin üzerinizde hiçbir yaptırım gücümüz yoktu. Ama siz (ta başından beri zaten) azgın bir topluluktunuz.”

31. 31

    “Artık Rabbimizin hakkımızdaki azap sözü gerçekleşti. Çaresi yok hep birlikte bu azabı çekeceğiz!”

32. 32

    “(Evet,) sizi azdırdık (yoldan çıkardık), çünkü biz de azgın kimseler dik.”

33. 33

    Şüphesiz o gün, onlar azapta ortaktırlar.

34. 34

    İşte biz, suçlulara böyle yaparız.

35. 35

    Çünkü onlara: “Allah’tan başka ilah yoktur” denildiği zaman büyüklük taslamışlardı.

36. 36

    Ve “deli bir şair için ilahlarımızı mı bırakalım?” demişlerdi.

37. 37

    Hayır! (O ne delidir ne de şair,) o, hakkı getirmiş ve (kendinden önce) gönderilmiş olan elçileri de doğrulamıştır.

38. 38

    Şimdi siz bu elem dolu azabı çekeceksiniz.

39. 39

    Siz sadece yaptıklarınızın karşılığını göreceksiniz.

40. 40

    Ancak Allah’a gönülden bağlı olan kullar bu cezanın dışındadır.

41. 41

    İşte onlar için ahirette özel hazırlanmış nimetler vardır.

42. 42–44

    Onlar nimetlerle dolu cennetlerde, birbirlerine karşı tahtlar üzerinde (otururlarken) kendilerine sürekli ikramda bulunulur.

43. 45–46

    Aralarında bembeyaz, içenlere pek hoş gelen dupduru pınardan (doldurulmuş) bir kâse dolaştırılır.

44. 47

    Onda baş döndürme özelliği yoktur. Onlar, onu içmekle sarhoş da olmazlar.

    Kur’an’daki cennet tasvirleri dikkatle incelendiğinde, bu anlatımların özellikle vahyin indiği dönemde yaşayan insanların hayat tecrübelerine, algı dünyalarına ve kavrayış düzeylerine hitap edecek bir dil ile sunulduğu görülmektedir. Zira söz konusu toplumlar, yaşadıkları coğrafyanın ötesine dair sınırlı bilgiye sahip, büyük ölçüde doğrudan gözleme dayalı bir tasavvur dünyası içinde yaşayan kimselerdi. Çöl şartlarında susuzluğun, kuraklığın ve mahrumiyetin ne anlama geldiğini en iyi bilenler de onlardı. Bu nedenle Kur’an’da cennet, çoğunlukla içinden ırmaklar akan, yeşilliklerle çevrili ve gölgeli bahçeler şeklinde tasvir edilmektedir. Bu anlatım, muhatap kitlenin tahayyül edebileceği en üst düzey nimet ve huzur tablosunu ifade etmektedir. Nitekim bir bedevi için serin bir gölgelik, tatlı su ve bol meyveli bir bahçe tasavvuru, maddi anlamda ulaşılabilecek en yüksek mutluluk biçimini temsil etmektedir.

    Bununla birlikte Kur’an’a yalnızca bu tasvirlerin lafzî boyutuyla değil, bütüncül bir perspektifle yaklaşıldığında, cennetin bu imgelerle sınırlı olmadığı anlaşılmaktadır. Kur’an’da cennet, sadece duyulara hitap eden maddi nimetlerin sunulduğu bir mekân değil; insanın erdemli yaşamının, sabrının ve ahlaki sorumluluğunun karşılık bulduğu ebedî bir yurt olarak konumlandırılmaktadır. Bu bağlamda cennet, insanın dünyadaki zorluklar karşısında sergilediği metanetin, doğruluğun, adalet arayışının ve iyilik yönündeki çabasının karşılık göreceği bir

    varlık alanıdır. Orada vaat edilen nimetler, insan onuruna uygun ve onun manevi tekâmülüyle uyumlu bir mahiyet taşımaktadır. Dolayısıyla cennet, yalnızca maddi unsurlardan oluşan bir tasvir değil; insan idrakini aşan, ancak onun iç dünyasını ve manevi yönelişini tatmin eden bir huzur ve mutluluk yurdu olarak anlaşılmalıdır.

    Nitekim insan, dünyadaki iyilik ve erdemli tutumlarının karşılığında yalnızca maddi mülk veya fiziksel hazlarla sınırlı bir ödül değil; kalıcı bir huzur, adalet duygusu ve güven ortamı beklemektedir. Cennet, bu tür beklentilerin ebedî biçimde karşılık bulduğu bir varlık düzlemi olarak sunulmaktadır. Bu çerçevede Kur’an’daki cennet tasvirleri, hem dönemin algı dünyasına hitap eden somut imgeler içermekte hem de derin anlam katmanları barındırmaktadır. Esas olan, bu tasvirleri yalnızca zahirî boyutlarıyla değil, arka planındaki mesaj ve amaç doğrultusunda yorumlamaktır. Zira cennet, maddi arzuların tatmin edildiği bir mekân olmanın ötesinde, insanın ruhsal olgunluğuna ve ontolojik değerine uygun bir ebediyet yurdu olarak tasvir edilmektedir.

45. 48

    Ve yanlarında da bakışlarını kendilerine çevirmiş (sadece onlardan emir bekleyen) güzel gözlü eşler vardır.

46. 49

    Korunmuş deve kuşu yumurtaları gibidir onlar (her türlü lekeden uzak, korunmuş ve kendilerine hiçbir el değmemiştir).

    Söz konusu ifade, deve kuşunun yumurtalarını tehlikelerden korumak amacıyla kuma gömmesinden hareketle oluşmuş eski bir Arap deyimine dayanmaktadır. Bu deyim, çoğu zaman hakikati görmezden gelme veya meseleleri dar bir perspektiften değerlendirme tutumunu eleştirmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu çerçevede, Kur’an’daki bazı ayetlerde yer alan cennet tasvirlerinin yorumlanmasında da benzer bir dikkat gerekmektedir. Özellikle hurilerle ilgili ayetler üzerinden yapılan açıklamalarda, meseleyi yalnızca cinsel arzuların tatmini ekseninde ele almak, ayetlerin çok katmanlı anlam yapısını indirgemeci bir biçimde yorumlamak anlamına gelir.

    Cinsiyet, dünya hayatının imtihan yapısı içerisinde hem neslin devamını temin eden hem de insanın irade ve sorumluluğunu sınayan bir unsur olarak işlev görür. Ancak bu durum, ahiret tasavvurunda varlıkların zorunlu olarak cinsiyet kategorileri içinde değerlendirileceği anlamına gelmez. Zira Kur’an’ın cennet tasvirleri, doğrudan ontolojik bir betimleme sunmaktan ziyade, insanın idrak sınırlarını dikkate alan temsili bir dil üzerinden aktarılır.

    Nitekim Bakara Sûresi 25. ayette, cennet nimetlerinin dünyadakilere benzer şekilde sunulacağı, ancak mahiyet itibarıyla aynı olmadığı ifade edilir. Bu durum, ahiret tasvirlerinde geçen unsurların birebir karşılıklar değil, benzetim yoluyla anlatılan hakikatler olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla cennete dair anlatımlarda yer alan unsurlar, beşerî algının kavrayabileceği çerçevede sunulan temsiller

    olarak değerlendirilmelidir.

    Bu bağlamda “cinsellik” kavramı da dünya hayatına özgü, üreme ve bedensel ihtiyaçlarla ilişkili bir olgu olarak ele alınmalıdır. Kur’an’da cennet hayatına dair yapılan tasvirlerde, yorgunluk, acı ve eksiklik gibi bedensel sınırlılıkların ortadan kaldırıldığı belirtilir (Fâtır, 35). Aynı şekilde Vâkıa Sûresi 17–19. ayetlerde, cennet ehlinin kendilerine sunulan nimetlerden herhangi bir olumsuzluk yaşamayacağı ifade edilir. Bu durum, dünya hayatında haz–külfet dengesi içinde anlam kazanan birçok unsurun, ahirette farklı bir mahiyet kazanacağını ortaya koyar.

    Cennet tasvirlerinde yer alan içeceklerin sarhoşluk vermemesi, baş ağrısına yol açmaması ve aklı gidermemesi (Sâffât, 47; Vâkıa, 19), yine bu dönüşümün bir göstergesidir. Benzer şekilde, orada boş söz, günaha sevk eden ifade ya da olumsuz bir duygu bulunmadığı (Meryem, 62; Vâkıa, 25); kalplerin kin ve nefretten tamamen arındırıldığı (A ‘râf, 43; Hicr, 47) belirtilir. Cennet ehlinin karşılıklı olarak kardeşlik ve esenlik içinde bulunmaları (Vâkıa, 26; Yâsîn, 58), bu ortamın beşerî çatışmalardan bütünüyle arındırılmış bir varoluş düzlemini ifade ettiğini gösterir.

    Kur’an’ın genel ilkesi ise, ahiret mükâfatının cinsiyet temelli bir ayrıma değil, iman ve amel esasına dayandığını açıkça ortaya koyar. Nahl Sûresi 97. ayette, mümin olarak salih amel işleyen herkesin—erkek ya da kadın—güzel bir hayatla mükâfatlandırılacağı ifade edilir. Tevbe Sûresi 72 ve Ahzâb Sûresi 35. ayetlerde de benzer şekilde, mükâfatın cinsiyet farklılığına göre değil, inanç ve sorumluluk bilincine göre verileceği vurgulanır.

    Nitekim cennet tasvirleri çoğu zaman dünya merkezli bir bakış açısıyla, insanın dünyevi ihtiyaç ve beklentileri esas alınarak anlaşılmaya çalışılmaktadır. Bu tür yorumlar, ahiret tasavvurunu dünyevi kategorilere indirgemek sûretiyle onun aşkın boyutunu zedelemektedir. Bu sebeple, cennetle ilgili ayetleri değerlendirirken yalnızca zahirî tasvirlerle yetinmeyip, bu anlatımların sembolik, ahlaki ve ruhsal boyutlarını da dikkate almak, Kur’an’ın bütüncül mesajına daha uygun ve tutarlı bir yorum imkânı sunmaktadır.

47. 50

    Cennet ehli (geçmiş hayatları hakkında) birbirine dönüp soru soracaklar.

48. 51

    İçlerinden biri: “Benim bir arkadaşım vardı.” diyecek.

49. 52

    (Bana:) “Sen gerçekten onun doğruluğunu tasdik ediyor musun?”

50. 53

    “Biz, ölüp toprak ve iskelet haline geldikten sonra, dirilip yaptığımız işlere göre cezalandırılacağız” (öyle mi?) derdi.

51. 54

    Yanındakilere: “Siz onun nerede olduğunu biliyor musunuz?” diye sorar.

52. 55

    Cehenneme şöyle bir bakar ki onun ateşin tam ortasında olduğunu görür.

53. 56

    Ona şöyle der: “Allah’a andolsun, neredeyse beni de helâk edecektin.

54. 57

    Rabbimin lütfu olmasaydı şimdi ben de cehenneme götürülmüş olacaktım.”

    Bu tasvirî anlatımlar, esas itibarıyla mecazî bir nitelik taşımakta olup temel amaçları, insanlarda nihai hayat olan ahirete ilişkin bir bilinç ve farkındalık oluşturmaktır. Kur’an, insan idrakinin sınırlarını aşan bu varlık alanını, doğrudan tasvir edilemeyecek mahiyette oluşu sebebiyle, muhatapların aşina olduğu imgeler ve semboller aracılığıyla kavranabilir kılmaktadır. Böylece soyut ve aşkın bir hakikat, insanın duyusal ve zihinsel tecrübesine yakınlaştırılmakta; ahiret, tamamen bilinmez ve kopuk bir alan olarak değil, anlam kurulabilir bir gerçeklik olarak sunulmaktadır.

    Bu mecazî dil aynı zamanda, bireysel varlığın ve bilincin ölümle ortadan kalkmadığını, aksine yeni bir varlık düzleminde devam edeceğini ifade etmeye yöneliktir. Kur’an’ın kullandığı sembolik anlatım, ahirette de kişisel kimliğin, farkındalığın ve ahlaki sorumluluğun sürekliliğini vurgulayan bir işlev üstlenmektedir. Böylece insanın dünya hayatındaki tercihleri ile ahiret hayatındaki karşılığı arasında kopmaz bir ilişki kurulmakta; kişi, eylemlerinin sonuçlarını bilinçli biçimde üstlenecek bir özne olarak konumlandırılmaktadır.

    Kur’an’ın ahiret tasvirleri, insanın dünyada bildiği haz ve acı deneyimlerini sembolik biçimde genişleterek soyut bir varoluşu somut imgelerle idrak edilebilir hâle getirir. Bu anlatımlarda cennet; huzurlu dost meclisleri, estetik güzellikler ve seçkin bir ziyafetin ebedîleşmiş hâli gibi tasvir edilir; ipek elbiseler, altın tahtlar ve sarhoş etmeyen içeceklerle süren yüksek bir hayat düzeni anlatılır. Buna kar şılık cehennem, dünyadaki aşağılanma, açlık ve yangın sahnelerinin en şiddetli biçimlerinin sembolü olarak sunulur; katran elbiseler, yakıcı içecekler ve bitmeyen bir pişmanlık hâliyle tasvir edilir. Teolojik açıdan bu benzerlikler, insanın anlayabileceği bir “yakınlaştırma” (takrib) üslubudur. Yani ahiretteki yeme, içme veya oturma gibi eylemler biyolojik bir ihtiyaçtan ziyade, dünyadaki tecrübelerimizin daha mutlak ve yoğun karşılıkları olan ödül ya da ceza biçimlerini anlatan sembolik ifadelerdir.

    Bu çerçevede ahiret tasvirleri, yalnızca ödül ve ceza mekanizmasını bildiren anlatımlar olarak değil, insanın varoluşunu anlamlandırmasına rehberlik eden pedagojik bir dil olarak da değerlendirilebilir. İnsanın dünyadaki tutum ve yönelişlerini belirlemesi, salt korku veya menfaat eksenli bir motivasyona değil; süreklilik arz eden bir bilinç, sorumluluk ve ahlaki muhasebe zeminine oturtulmaktadır. Böylece Kur’an, insanı geçici dünya hayatına hapsolmuş bir varlık olarak değil, ebedî bir hayat perspektifi içinde anlam ve yön kazanan bilinçli bir özne olarak inşa etmektedir.

55. 58

    (Cennet arkadaşlarına yönelerek): “Biz bir daha asla ölmeyeceğiz, değil mi?”

56. 59

    “Önceki ölümümüzden başka. Artık biz azap da görmeyeceğiz değil mi?”

57. 60

    Şüphesiz bu (cennetteki nimetlere ulaşmak) büyük bir kurtuluştur.

58. 61

    Böylece çalışıp çabalayanlar, işte buna benzer bir akıbet için çalışmalılar.

59. 62

    Ziyafet olarak cennet ehli için anılan bu nimetler mi daha iyidir, yoksa Zakkum ağacı mı?

60. 63

    Gerçek şu ki, biz o (Zakkum ağacı)nı zalimler için (“ateşin içinde ağaç mı olur diye”) bir imtihan aracı kıldık.

61. 64

    Şüphesiz o, çılgınca yanan ateşin dibinden çıkar.

62. 65

    Onun tomurcukları tıpkı şeytanların başlarıdır (tiksinti vericidir).

    Bkz. 17/60, 56/51-52

63. 66

    Cehennemlikler ondan (zorla) yiyecekler ve karınlarını onunla dolduracaklar.

64. 67

    Sonra onlar için bunun üstüne kaynar sudan karışık bir içecek vardır.

65. 68

    Sonra onların dönecekleri yer, elbette (yine) çılgınca yanan ateş olacaktır.

66. 69–70

    Çünkü onlar, atalarını sapıtmış kişiler halinde bulmalarına rağmen kendileri de onların izinden gitmişlerdi.

67. 71

    Andolsun, onlardan önce gelip geçenlerin çoğu da sapmıştı.

68. 72

    Andolsun, biz onlara da uyarıcılar göndermiştik.

69. 73

    Şimdi bak, uyarılıp da yola gelmeyenlerin sonu ne oldu?

70. 74

    Ancak, Allah’a gönülden bağlı olan kullar o azabın dışında kaldı.

71. 75

    Andolsun ki, Nuh bize (dua edip) seslenmişti. Biz de ne güzel icabet etmiştik.

72. 76

    Zira onu ve (iman birliği yaptığı) ailesini büyük bir badireden kur tardık.

    Bkz. 54/10

73. 77

    (Ve böylece onun) soyunu (yeryüzünde kıyamete kadar) kalıcı kıldık.

74. 78

    Ve böylece onun sonraki kuşaklar arasında (erdemli duruşundan ve tavizsiz mücadelesinden dolayı kıyamete kadar övgüyle) anılmasını sağladık.

75. 79

    “Bütün milletler arasında Nuh’a selâm olsun!”

76. 80

    İşte biz güzel davrananları böyle mükâfatlandırırız.

77. 81

    Çünkü o, bizim mü’min kullarımızdandı.

78. 82

    Sonra da (iman etmeyen) diğerlerini (yaptıkları yüzünden) suda boğduk.

79. 83

    (Nuh’tan yüzyıllarca sonra yaşayan) İbrahîm de muhakkak ki onun yolunda olanlardandı.

80. 84

    Hani o, Rabbine temiz bir kalple gelmişti.

81. 85

    Hani babasına ve kavmine şöyle demişti: “Siz neye tapıyorsunuz?”

82. 86

    “Allah’la beraber şu uydurma ilâhlara da mı kulluk etmek istiyorsunuz?”

83. 87

    “(O halde söyler misiniz?) Âlemlerin Rabbi olan (Allah) hakkında düşünceniz nedir?”

    Âlemlerin bir yaratıcısının varlığı kabul edildiğinde, yalnızca O’na kulluk edilmesi ve hüküm koyma yetkisinin sadece O’na nispet edilmesi, tutarlılık açısından zorunlu bir sonuç olarak ortaya çıkmaktadır. Buna rağmen, ilahî otoriteye iman edildiği ifade edildiği hâlde, bu yetkinin fiilen insanlara, kurumlara veya geleneksel yapılara devredilmesi, inanç ile pratik arasındaki uyumsuzluğa işaret etmektedir. Bu durum, esasen Allah tasavvurunun ne ölçüde sahih ve derinlikli olduğu sorusunu gündeme getirmektedir.

    Zira Allah’ın büyüklüğünü, mutlak kudretini, sınırsız hâkimiyetini ve kuşatıcı rahmetini gereği gibi idrak edemeyen bir bilinç, kulluğu da parçalı ve dolaylı biçimlerde inşa etmeye yönelmektedir. Bu bağlamda sorun, yalnızca itaatin yönüyle ilgili değil; itaatin dayandığı bilgi ve tasavvurun niteliğiyle ilgilidir. Nitekim Yaratıcıyı yeterince tanımadan gerçekleştirilen her itaat biçimi, kaçınılmaz olarak başka otoritelerin gölgesinde şekillenmekte ve hakiki kulluk bilincine ulaşamamaktadır. Bu sebeple Kur’an’ın temel vurgusu, kulluğun sahihliğini, Allah’ın zatına ve sıfatlarına dair bilinçli ve temellendirilmiş bir bilgiyle irtibatlandırmaktadır.

84. 88

    Derken (İbrahîm) yıldızlara bakarak kafasında bir şeyler tasarladı.

    Bir mesele üzerinde derinlemesine düşünen ve tefekküre yönelen insanın, farkında olmaksızın bakışlarını gökyüzüne çevirmesi, sembolik bir anlam taşımaktadır. Bu yöneliş, insanın içsel sezgisiyle kozmik düzene kulak verme ve varlık âlemiyle anlam bağı kurma çabasının dışavurumu olarak değerlendirilebilir. Bu sebeple Kur’an’da geçen “yıldızlara bakma” ifadesi, yalnızca fiziksel bir bakışı değil; zihinsel ve ruhsal derinliği ifade eden bir tefekkür hâlini de temsil etmektedir.

    Bu bağlamda yıldızlara yönelmek, evrendeki düzen ve uyum içerisinde anlam

    arayan insanın düşünsel yolculuğuna işaret eder. Söz konusu ifade, sembolik bir anlatımla insanın aklını ve kalbini birlikte işleterek hakikate ulaşma çabasını dile getirmektedir. Böylece Kur’anî dilde göğe ve yıldızlara yöneliş, salt görsel bir fiil değil; idrak, muhakeme ve bilinçle bağlantılı bir tefekkür eylemi olarak kavramsallaştırılmaktadır.

85. 89

    “Ben hastayım herhalde” dedi.

86. 90

    Bunun üzerine onu orada bırakıp uzaklaştılar.

87. 91

    (Ve İbrahîm) onların tanrılarına gizlice yönelip: “Yemek yemiyor musunuz?” diye sordu?

    Bu ifadeden hareketle anlaşılmaktadır ki Hz. İbrahîm, fikrî mücadelesine ve hakikati ortaya koyma çabasına putlara yiyecek sunmak sûretiyle başlamaktadır. Bu tutumuyla, cansız ve karşılık verme kudretinden yoksun varlıkların ilah olamayacağını basit fakat etkili bir yöntemle göstermeyi hedeflemektedir. Putlara yemek ikram etmesi, bir yandan toplumun alışık olduğu ritüel dili kullanması, diğer yandan ise onların sessizliğini ve acziyetini görünür kılması bakımından anlamlıdır. Bu şekilde Hz. İbrahîm, aklî sorgulama ve mantıkî çıkarım yoluyla putperest inanç sistemini temellerinden sarsmayı amaçlamaktadır.

88. 92

    (İbrahîm putlarla muhatap olmaya devam ederek) “Neyiniz var? (Niye) konuşmuyorsunuz?” dedi.

89. 93

    (ve arkasından) onların üstüne yürüyüp bütün gücüyle vurmaya başladı.

90. 94

    Kavmi (telaş içinde) koşarak ona doğru geldi.

91. 95

    “Siz kendi ellerinizle yonttuğunuz bu putlara mı tapıyorsunuz?

92. 96

    Oysa sizi de yaptığınız şeyleri de yaratan Allah’tır” dedi.

    Allah, meyvelerin yaratılışında tohumu, toprağı ve ağacı birer vasıta kıldığı gibi; araba, tren, uçak, gemi, telefon, televizyon ve bilgisayar gibi insan ürünü görünen nesnelerin ortaya çıkışında da insanı bir sebep konumunda yaratmaktadır. Yaratma fiilinin gerçek faili Allah olup, sebepler yalnızca ilahî iradenin gerçekleşme zeminini teşkil etmektedir. Nitekim tohum toprağın içinde filizlenmekteyse de ona hayat veren kudret Allah’a aittir; benzer şekilde insan aklı ve emeğiyle teknolojik araçlar üretmekte, ancak bu üretim sürecini mümkün kılan var edici kudret yine Allah olmaktadır. Zira sebepleri var eden de sonuçları takdir eden de O’dur. Bu bakımdan insan fiilleri dâhil olmak üzere meydana gelen hiçbir oluş, ilahî yaratma iradesinden bağımsız şekilde düşünülemez.

93. 97

    Puta tapanlar: (İbrahîm’i nasıl cezalandırılacakları konusunda kendi aralarında görüştüler ve) şöyle dediler: “Fırın gibi bir yapı inşa edin (odunları tutuşturun) ve O’nu alevlerin içine atın.”

    Hz. İbrahîm’in ortaya koyduğu açık ve tutarlı deliller karşısında putperest toplumun itiraz edebileceği bir söz kalmamıştır. Bu aşamada önlerinde iki seçenek bulunmaktadır: Ya hakikati kabul ederek iman edeceklerdir ya da önceki peygamberlere karşı sergilenen tutumu sürdürerek Hz. İbrahîm’i yalanlama ve susturma yoluna gideceklerdir. Ancak onlar, hakikate yönelmek yerine atalarından devraldıkları inanç biçimine bağlı kalmayı tercih etmişlerdir.

    Bu doğrultuda geleneksel reflekslerini devreye sokarak hızlı biçimde bir yargılama süreci oluşturmuş ve Hz. İbrahîm’i muhakemeye tabi tutmuşlardır. Ayetlerde de ifade edildiği üzere, verdikleri hüküm açık ve kesindir: onu cezalandır mak. Böylece kendi inanç sistemlerini muhafaza etmek adına hakikati örtmüş ve zulmü meşrulaştırmaya yönelmişlerdir.

94. 98

    Böylece ona bir tuzak kurmak istediler. Biz de (onu kurtarıp) onları en alçak kimseler kıldık.

    Bkz. 21/68 ve dipnotu

95. 99

    (Allah O’nu ateşten ve müşriklerin tuzaklarından kurtarınca) kavmine şöyle dedi: “Ben Rabbim(in emrettiği yer)e gidiyorum; O bana yol göster e c e k .”

96. 100

    “Ey Rabbim! Bana dürüst ve erdemli bir evlat bağışla!”

97. 101

    Biz de onu akıllı, güzel huylu bir oğul ile müjdeledik.

98. 102

    Çocuk doğru ile yanlışı birbirinden ayırabileceği ergenlik çağına erişince de İbrahîm ona: “Yavrucuğum, rüyamda seni kurban etmeye hazırlandığımı görüyorum, bir düşün bakalım bu işe ne diyeceksin?” diye sordu. Oğlu da “Babacığım! Rüyanda sana emrolunan şeyi yap, inşallah beni sabreden biri olarak bulacaksın” dedi.

    Bkz. 19/54

99. 103

    Sonunda o ikisi (ilâhi buyruğa) teslim olunca, babası onu yüz üstü yatırdı.

100. 104–105

     O sırada Biz de ona şöyle seslendik: “Ey İbrahîm! Sen şimdi rüyanda (sana vahyettiğimiz buyruklara) bağlı kaldın! (Biz de bunun karşılığında, sana evladını bağışladık ve ikinizi de yüce bir makama yükselttik!) İşte Biz, güzel davrananları böyle ödüllendiririz!”

     Bu ayetler, Hz. İbrahîm ve Hz. İsmail örneği üzerinden imanın derinliğini, teslimiyetin yüceliğini ve sadakatin değerini açık biçimde ortaya koymaktadır. Aynı zamanda, sahih imanın ve tam teslimiyetin mahiyetine dair temel ilkeleri göstermektedir. İman, öyle bir düzeye ulaşmalıdır ki, insan en çok sevdiği varlıkları dahi Allah yolunda feda edebilecek bir bilinç ve kararlılığa sahip olsun. Nitekim Âl-i İmrân sûresinin 92. ayetinde ifade edildiği üzere: “Sevdiğiniz şeylerden

     Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe erişemezsiniz.”

     Bu çerçevede Hz. İbrahîm’in imtihanı son derece çarpıcı ve öğretici bir nitelik taşımaktadır. Allah’a olan sarsılmaz imanıyla, dünyada en çok sevdiği varlık olan oğlu Hz. İsmail’i, tereddüt göstermeksizin ve itirazda bulunmaksızın büyük bir sükûnet ve teslimiyet içinde kurban etmeye yönelmiştir. Bu tutum, salt aklî gerekçelerle değil, iman temelli bir teslimiyetle anlaşılabilecek bir durumu ifade etmektedir. Bununla birlikte Kur’an, bu olay üzerinden insan kurban etmenin meşru bir uygulama olmadığını da açıkça ortaya koymaktadır. Vurgulanan husus, fiilî kurban eylemi değil; sergilenen teslimiyet ve Allah’a yöneliş bilincidir. Nitekim 107. ayette, Hz. İsmail’in yerine bir kurbanlık gönderilmesiyle, kurbanın sembolik bir anlam taşıdığı ve esas olanın kalpte gerçekleşen kurbiyet, yani Allah’a yakınlık olduğu bildirilmektedir.

     Normal şartlarda insanın kendi canına kıyması bile evladını kurban etmekten daha kolaydır. Bu nedenle Hz. İbrahîm kıssası, insanın Allah’a yakınlığının (kurbiyetinin) en yüksek derecesini sembolik biçimde ortaya koyar. Ancak bu olay aynı zamanda ilahî bir ölçüyü de gösterir: Allah, insandan sevdiğini feda etme sadakatini istemiş, fakat bu fedakârlığı insanî sınırlar içinde tutarak insan hayatını esas alan bir denge koymuştur. Böylece mesaj, insanın sevdiği şeylerden vazgeçebilecek bir teslimiyet göstermesi gerektiğini hatırlatırken, bu teslimiyetin insanın fıtratını ve hayatın değerini ortadan kaldıracak bir noktaya taşınamayacağını da ortaya koymaktadır.

     Bu yönüyle söz konusu kıssa, yalnızca bir fedakârlık örneği sunmakla kalmamakta; aynı zamanda ibadetin ruhunu ve imanın hakiki mahiyetini açıklayan derin bir mesaj içermektedir. Buna göre Allah’a teslimiyet, sevilenleri gözden çıkarabilme bilinciyle ölçülmekte; Allah katında değerli olan da bu bilinç ve yöneliş olmaktadır.

101. 106

     “Şüphesiz bu apaçık ve zor bir imtihandı.”

102. 107

     Biz ona (İsmail’in) kurtuluş fidyesi olarak büyük bir kurban verdik.”

     Bu sebeple inananlar, söz konusu olaydan itibaren Allah yolunda her şeylerini feda edebileceklerine dair kararlılıklarını ve teslimiyetlerini sembolik olarak ifade etmek amacıyla kurban ibadetini sürdürmektedirler. Bu ibadet, yalnızca yılda bir defa hayvan kesilmesiyle sınırlı bir uygulama olarak değerlendirilmemelidir. Asıl anlamı, Hz. İbrahîm ve Hz. İsmail örneğinde görüldüğü üzere, insanın en çok değer verdiği şeyleri gerektiğinde Allah uğrunda gözden çıkarabilme bilincine sahip olmasıdır.

     Bu çerçevede kurban, salt bir ritüel olmaktan öte, Allah’a yakınlaşmanın, nefsin arındırılmasının ve sahip olunanların emanet bilinciyle değerlendirilmesinin sembolik bir ifadesidir. Gerçek teslimiyet ise yalnızca belirli zamanlarla sınırlı kalmamakta; maldan zamana, sevgiden konuma kadar insanın bağ kurduğu her

     unsuru, gerektiğinde Allah rızası doğrultusunda feda edebilme iradesini hayatın bütün alanlarında ortaya koymayı gerektirmektedir.

103. 108

     Biz geriden gelen herkesin zihninde ona ilişkin (örnek) bir hatıra bıraktık:

104. 109

     “İbrahîm’e selam olsun!”

105. 110–111

     İyi davrananları işte böyle mükâfatlandırırız. Çünkü o da bizim mü’min kullarımızdandı.

     Kur’an’da imana dair yapılan vurgular, yalnızca biçimsel bir inanç beyanını değil, Hz. İbrahîm örnekliğinde görüldüğü üzere, katıksız ve sarsılmaz bir teslimiyeti ifade etmektedir. Hz. İbrahîm hakkında kullanılan “Bizim mü’min kullarımızdandı” ifadesi, imanın salt sözlü bir tasdikten ibaret olmadığını; içtenlik, sadakat ve mutlak bir yöneliş gerektirdiğini ortaya koymaktadır. Bu ifade, mü’min olmanın ancak Hz. İbrahîm’de somutlaşan samimi iman ve kararlılıkla anlam kazandığını vurgulamaktadır.

     Hz. İbrahîm’in hayatı, bu imanın pratik karşılıklarıyla doludur. Putperest bir toplumda tevhid inancını savunmuş, bu uğurda ateşe atılmayı göze almış ve en ağır imtihanlardan biri olan oğlunu kurban etme emrine dahi tereddütsüz teslim olmuştur. Bu tutum, imanın, bireyin kendi arzu ve korkularını aşarak ilahî emre ve hikmete güvenle boyun eğmesi anlamına geldiğini göstermektedir. Bu yönüyle Hz. İbrahîm, yalnızca mü’minler için değil, bütün insanlık için iman ve teslimiyetin evrensel bir modeli olarak sunulmaktadır.

     Bu çerçevede, günümüzde bir kimsenin imanını sorgularken veya inancını yeniden değerlendirmesi gerektiğinde, Hz. İbrahîm’in bu örnekliğini ölçüt alması anlamlıdır. Zira iman, yalnızca dil ile ifade edilen bir kabul değil; zorluklar kar şısında sebat edebilmek, çıkar ve korkulara rağmen hak bildiği yolda kararlılıkla ilerleyebilmektir. Kur’an’ın bu bağlamda ortaya koyduğu temel ilke, imanın değerinin, onun özü olan samimi ve katıksız teslimiyetle belirlendiğidir.

106. 112

     Ardından (Biz) ona sâlihlerden bir nebi olacak olan İshak’ı müjdeledik.

107. 113

     Ayrıca hem (İbrahîm’in) kendisine, hem de oğlu (İsmail’e ve) İshak’a katımızdan nimet ve bereketler ihsan ettik. Onların soyundan gelenler arasında iyi insanlar olduğu gibi kendisine açıkça kötülük eden zalim kimseler de vardır.

     Bu ifadelerden açıkça anlaşılmaktadır ki, peygamber soyuna mensup olmak, bir kimsenin Allah katındaki değerini veya konumunu kendiliğinden yükselten bir unsur değildir. Kur’an’ın ortaya koyduğu ilahî ölçüt, nesep değil takvadır; yani bireyin bilinçli tercihleri, ahlaki tutumu ve sâlih amelleridir. Bu bakımdan, günümüzde zaman zaman istismar edilen “Hz. Peygamber’in soyundan gelmiş

     olmanın başlı başına bir imtiyaz olduğu” yönündeki anlayış, Kur’an’ın adalet ve sorumluluk ilkesine aykırıdır.

     Hz. Peygamber’in torunlarından Hz. Hasan’ın soyundan gelenlerin “seyyid” , Hz. Hüseyin’in soyundan gelenlerin ise “şerif” olarak adlandırılması, onlara ontolojik veya ahlaki bir üstünlük kazandırmaz. Bu tür nispetler, ancak söz konusu kimselerin ahlakı, adaleti, dürüstlüğü ve kulluk bilinciyle anlamlı hâle gelebilir. Nitekim diğer insanlar gibi onların da Allah katındaki değerleri, soylarına değil, yaşadıkları hayatın niteliğine ve ortaya koydukları amellere bağlıdır. Kur’an’ın bu konudaki temel vurgusu açıktır: Hiç kimse doğuştan ayrıcalıklı değildir; üstünlük ancak takva ile mümkündür.

108. 114

     Andolsun biz Musa’ya da Harun’a da ihsanda bulunduk.

109. 115

     İkisini ve kavimlerini, büyük bir sıkıntıdan kurtardık.

110. 116

     Kendilerine yardım ettik de onlar galip gelenlerden oldular.

111. 117

     Biz onlara (hükümlerimizi) açıklayan Kitab’ı (Tevrat’ı) verdik.

112. 118

     İkisini de dosdoğru yola ilettik.

113. 119

     Ve geriden gelen herkesin zihninde o ikisine ilişkin (örnek) bir hatıra bıraktık:

114. 120

     “Musa’ya ve Harun’a selâm olsun!”

115. 121–122

     İşte biz güzel davrananları böyle mükâfatlandırırız. Çünkü o ikisi de bizim mü’min kullarımızdandı.

116. 123–124

     Şüphesiz İlyas da resullerdendi. Hani kavmine şöyle demişti: “Allah’a karşı gelmekten sakınmaz mısınız?”

117. 125

     “Yaratanların en güzelini bırakıp Ba’l (adlı puta) mı tapıyorsunuz?”

     “Ba‘l” , Şam bölgesinde yer alan ve “Bekk” adıyla anılan bir şehir halkının tapındığı büyük bir putun adıdır. Bazı yorumlara göre bu put, doğrudan Güneş Tanrıçası’nı temsil etmektedir. Söz konusu put, toplum nezdinde kudret ve bereket kaynağı olarak kabul edilmiş ve çeşitli ritüellerle kutsanmıştır. Tarihî verilere göre, günümüzde Lübnan sınırları içinde bulunan ve oldukça eski bir yerleşim merkezi olan “Baalbek” şehri de adını bu puttan almıştır.

     “Baal” yahut “Ba‘l” ismi, zaman içerisinde bölgedeki farklı kültür ve inanç sistemlerinde çeşitli biçimlerde varlık göstermiş; özellikle Şam ve çevresindeki kadim dinî anlayışların sembolik unsurlarından biri hâline gelmiştir. Bu yönüyle Ba‘l kültü, Kur’an’ın eleştirdiği putperest inanç biçimlerinin tarihsel arka planına ışık tutan örneklerden biri olarak değerlendirilebilir.

118. 126

     “Allah, sizin de Rabbiniz, önceki atalarınızın da Rabbidir.”

119. 127

     Fakat onu yalanladılar. Bu sebeple onlar (sorgulanmak üzere) huzura getirileceklerdir.

120. 128

     Yalnız Allah’a gönülden bağlı olan kullar bunun dışındadır.

121. 129

     Ve geriden gelen herkesin zihninde onunla ilişkin de (örnek) bir hatıra bıraktık:

122. 130

     “İlyas’a ve o’nun yolundan gidenlere selâm olsun!”

123. 131–132

     İşte biz güzel davrananları böyle mükâfatlandırırız. Çünkü o bizim mü’min kullarımızdandı.

124. 133

     Şüphesiz Lût da resullerdendi.

125. 134–136

     Hani geride kalan yaşlı bir kadın (Lût’un karısı) hariç, onu ve bütün ailesini kurtarmıştık, sonra geride kalan (ahlaksız inkârcı)ları (isyanları yüzünden) yerle bir etmiştik.

126. 137–138

     Doğrusu siz (yolculuklarınız sırasında), onlar(ın harap olmuş yurtların)a hem sabahleyin hem de akşamleyin uğrayıp duruyorsunuz. (Onların bu durumundan) aklınızı kullanarak ders almayacak mısınız?

     Her iki ayette geçen “ticaret yolu” ifadesi, yalnızca bir ulaşım hattını değil, aynı zamanda dönemin ekonomik ve kültürel hayatını yansıtan anlam yüklü bir unsuru ifade etmektedir. Bu güzergâh, Kuzey Hicaz’dan başlayarak Ölü Deniz’in doğu kıyıları boyunca uzanan ve Suriye topraklarına yönelen kadim bir ticaret hattıdır. Söz konusu yol, sadece mal taşımacılığının değil; düşüncelerin, kültürlerin ve inançların da aktarımına imkân sağlayan bir etkileşim alanı işlevi görmüştür. Çöl şartları içinde bu rota, bölge için adeta hayati bir damar niteliği taşımıştır.

     Bu ticaret yolu üzerinde yer alan Sodom ve Medyen gibi tarihî yerleşimler hem coğrafi hem de ahlaki içerikli Kur’an kıssalarının mekânı olarak zikredilmektedir. Bu bölgeler, ticaretin sağladığı refahın, ahlaki yozlaşma ve toplumsal bozulmayla birleştiği örnekler üzerinden anılmaktadır. Nitekim kervanların sıkça geçtiği bu hat, ekonomik canlılık sağlamakla birlikte, aynı zamanda ahlaki imtihanların yaşandığı bir zemin olmuştur. Sodom halkının Kur’an’da anlatılan helakı da yalnızca o toplumun günahlarının sonucu olarak değil, bu güzergâhı kullanan diğer kavimler için ibret vesilesi olarak sunulmaktadır.

     Söz konusu kadim ticaret yolunun varlığı, modern bilimsel araştırmalarla da desteklenmektedir. Amerikan Doğu Araştırmaları Okulu (New Haven, Connecticut) tarafından yayımlanan hava fotoğrafları, bu güzergâha ait kalıntı ve izlerin tespit edildiğini göstermektedir. Böylece Kur’an’daki coğrafi işaretlerin tarihî ve arkeolojik bulgularla örtüştüğü ortaya konulmuş olmaktadır. Bu durum, Kur’an’ın yalnızca manevi bir rehber değil; aynı zamanda indirildiği dönemin coğrafyasını ve toplumsal yapısını isabetle yansıtan bir hitap dili kullandığını göstermektedir.

127. 139

     Şüphesiz Yunus da resullerdendi.

128. 140–142

     Hani o kaçıp yüklü gemiye binmişti de gemidekilerle kura çekmişti ve kaybedenlerden olmuştu. (O, sahibinden izinsiz kaçan benim diyerek) kınanmış bir halde (kendisini denize atmış) iken balık onu hemen yutmuştu.

129. 143–144

     Eğer o, Allah’ın sınırsız şanını yüceltenlerden (tevbe edenlerden) olmasaydı, onun karnında insanların diriltilecekleri güne kadar kalacaktı.

     Bkz. 21/87, 68/48

     “Onun karnında insanların diriltilecekleri güne kadar kalacaktı” ifadesi, lafzî düzlemde ele alındığında hatalı yorumlara açık görünmektedir. Bu ifade, Hz. Yunus’un balığın karnından bir daha çıkamayacağı, yani orada hayatını kaybedeceği anlamını taşımaktadır; yoksa kıyamet gününe kadar fiilen balığın içinde yaşamayı sürdüreceği şeklinde anlaşılmamalıdır. Burada vurgulanan husus, ilahî rahmet ve mağfiret tecelli etmemiş olsaydı, Hz. Yunus’un o karanlık ortamda son bulacağı ve diriliş gününe kadar orada kalmış sayılacağıdır. Dolayısıyla bu anlatım, Allah’ın lütfu sayesinde gerçekleşen kurtuluşun değerini ve büyüklüğünü ifade eden bir üslup çerçevesinde kullanılmaktadır.

130. 145

     Derken biz onu baygın ve bitkin bir halde ıssız bir sahile çıkardık.

131. 146

     Ve üzerine (gölge yapması için orada), kabak türünden geniş yapraklı bir nebat bitirdik.

132. 147

     Biz onu (bir kez daha) yüz bin hatta gittikçe daha da artan halkına (elçi olarak) gönderdik.

     Hz. Yunus’un, Hz. Yakub’un oğlu Bünyamin’in soyuna mensup bir peygamber olduğu kabul edilmektedir. Hz. Süleyman’dan sonra kendi kavmine elçi olarak gönderildiği rivayet edilir. Tebliğle görevlendirildiği yerin, günümüzde Irak sınırları içinde bulunan ve dönemin en büyük yerleşim merkezlerinden biri olan Musul civarındaki Ninova şehri olduğu nakledilmektedir. Kalabalık nüfusu ve köklü geçmişiyle tanınan bu şehir, Hz. Yunus’un davet faaliyetlerinin merkezini teşkil etmiştir.

     Kur’an’da, kendisini yutan balık hadisesi sebebiyle “Zinnûn” (balık sahibi) ve “Sâhibü’l-Hût” (balığın arkadaşı) nitelendirmeleriyle anılmaktadır. Bu hadise, onun sabrını, tevbesini ve Allah’a yönelik sarsılmaz yönelişini temsil eden sembolik bir anlam kazanmıştır.

133. 148

     Nihayet onlar iman ettiler. Biz de onları bir süreye kadar geçindirdik.

134. 149

     (Ey Muhammed!) Onlara sor: “Kız çocukları Rabbinin de erkek çocukları onların mı?”

135. 150

     Yoksa biz, melekleri dişi olarak yarattık da onlar buna şahit mi oldular?

136. 151–152

     Dikkat edin! Onlar, iftiralarının bir eseri olarak: “Allah çocuk doğurdu” diyorlar. Onlar, hiç şüphesiz yalancıdırlar.

137. 153

     (Yoksa Allah) kızları erkeklere tercih mi etti?

138. 154

     Size ne oluyor? Nasıl böyle (çirkin) hükümler veriyordunuz?

139. 155

     Hiç düşünmüyor musunuz?

140. 156

     Yoksa elinizde apaçık bir deliliniz, dayanağınız mı var?

141. 157

     Eğer doğru söylüyorsanız, getirin (Allah’tan gelmiş olması gereken) kitabınızı/dayanağınızı!

142. 158

     Allah’la cinler arasında soy bağı uydurdular. Andolsun cinler de kendilerinin (insanlar gibi) hesap yerine götürüleceklerini biliyorlar.

143. 159

     Hâşâ! Allah, onların yakıştırdıkları sıfatlardan uzaktır.

144. 160

     Allah’a gönülden bağlı olan kullar, bunların yaptıklarından uzaktır.

145. 161–162

     (Ey inkârcılar!) Artık siz de tapmakta olduklarınız da kimseyi Allah’a karşı kandırıp yoldan çıkaramazsınız.

146. 163

     Siz ancak cehenneme girecek kişiyi (azdırabilirsiniz).

147. 164

     (Allah’ın kızları olduklarını iddia ettikleri melekler derler ki:) “Bizim her birimiz için belli bir makam (görev yeri) vardır.

148. 165

     Biz orada saflar halinde duranlarız.

149. 166

     Bizler elbette O’nun sınırsız şanını yüceltenleriz.”

150. 167–169

     İnkârcılar (kendilerine kitap ve peygamber gelmeden önce) şöyle deyip duruyorlardı: “Eğer yanımızda öncekilerden bir zikir (kitap) bulunmuş olsaydı elbette biz de Allah’ın temiz kulları olurduk.”

151. 170

     Fakat (kitap gelince) onu inkâr ettiler. Yakında (sonlarının ne olacağını) bilecekler.

152. 171

     Andolsun ki, resul olarak gönderdiğimiz kullarımız hakkında bizim bir sözümüz vardır (O da):

153. 172

     “Onlara mutlaka yardım edilecektir.”

154. 173

     “Muhakkak ki bizim ordularımız galip gelecektir.”

     Bkz. 58/21

155. 174

     O hâlde, bir süreye kadar onlardan uzak dur!

156. 175

     Onları gözle! Yakında (başlarına nelerin geleceğini) görecekler.

157. 176

     Azabımızın çabucak gelmesini mi istiyorlar?

158. 177

     Fakat o (azap) bir kez başlarına geldiğinde, uyarılmış olanların uyanması kötü olacaktır!

159. 178

     Sen bir süreye kadar onlardan uzak dur!

160. 179

     (Onları) gözle! Yakında (başlarına nelerin geleceğini) görecekler.

161. 180

     Kudret ve izzet sahibi Rabbin, insanların her türlü tasavvurunun üstünde bir yüceliğe sahiptir.

162. 181

     Selam olsun O’nun bütün elçilerine!

163. 182

     Âlemlerin Rabbi olan Allah’a da hamd olsun!